Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego

Czym jest instrukcja bezpieczeństwa pożarowego?

Instrukcja Bezpieczeństwa Pożarowego, jeśli jest poprawnie opracowana stanowi lub powinna stanowić kompendium wiedzy na temat ochrony przeciwpożarowej danego obiektu.

Zgodnie z ustawą z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (tj. Dz.U. z 2020 r., poz. 961 ze zm.)
Art. 4. 1. Właściciel budynku, obiektu budowlanego lub terenu, zapewniając ich ochronę przeciwpożarową, jest obowiązany:
1) przestrzegać przeciwpożarowych wymagań techniczno-budowlanych, instalacyjnych i technologicznych;
2) wyposażyć budynek, obiekt budowlany lub teren w wymagane urządzenia przeciwpożarowe i gaśnice;
3) zapewnić konserwację oraz naprawy urządzeń przeciwpożarowych i gaśnic w sposób gwarantujący ich sprawne i niezawodne funkcjonowanie;
4) zapewnić osobom przebywającym w budynku, obiekcie budowlanym lub na terenie, bezpieczeństwo i możliwość ewakuacji;
5) przygotować budynek, obiekt budowlany lub teren do prowadzenia akcji ratowniczej;
6) zapoznać pracowników z przepisami przeciwpożarowymi;
7) ustalić sposoby postępowania na wypadek powstania pożaru, klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia.

Sposób zapewnienia ochrony przeciwpożarowej musi być odpowiednio udokumentowany i w prosty sposób przedstawiony ich użytkownikom. Dokumentację taką nazywamy instrukcją bezpieczeństwa pożarowego (IBP).

Poprawnie opracowana instrukcja powinna posiadać opisy sposobów wykonania i zabezpieczenia obiektu oraz terenu do niego przyległego pod kątem ochrony przeciwpożarowej. Powinny być określone również sposoby i zasady właściwego użytkowania budynku oraz wszystkich instalacji i urządzeń znajdujących się w obiekcie. Opisane sposoby i zasady powinny odnosić się zarówno do normalnych warunków pracy, które nie są związane ze zdarzeniami mogącymi bezpośrednio powodować zagrożenia życia lub zdrowia ludzi oraz mienia, jak i warunków wystąpienia bezpośredniego zagrożenia związanego przede wszystkim ze zjawiskiem pożaru.

Podczas opracowywania instrukcji ważne jest, aby osoba opracowująca posługiwała się poprawną i aktualną terminologią, używała poprawnych i aktualnych klasyfikacji, podziałów, symboli. Ważne jest również, aby zachować zgodność zamieszczanych treści z ogólną tematyką poszczególnych części (rozdziałów, podrozdziałów itp.).

Ważną rzeczą do zapamiętania jest informacja, że instrukcja i zawarte w niej treści powinny odnosić się zawsze do konkretnego obiektu i rozwiązań technicznych, organizacyjnych czy formalnoprawnych w nim występujących i przyjętych. Dlatego tworzenie instrukcji bezpieczeństwa pożarowego na zasadzie kopiuj-wklej treści z internetu lub powielania takich samych treści w każdej instrukcji nie powinna mieć miejsca.

Wymagania prawne zawarte są w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. z 2010 r. Nr 109 poz. 719 ze zm.).
§ 6 ust. 6. Instrukcja, o której mowa w ust. 1, może stanowić w obiektach produkcyjnych, magazynowych i inwentarskich część instrukcji technologiczno-ruchowej, a w obiektach znajdujących się na terenach zamkniętych, służących obronności państwa oraz obiektach zlokalizowanych na terenach zakładów karnych i aresztów śledczych część planu ochrony lub działań ratowniczych.

Jakie korzyści niesie ze sobą sporządzenie instrukcji bezpieczeństwa pożarowego:
1. Posłuży jako podstawowe źródło wiedzy z zakresu ochrony przeciwpożarowej, wykorzystywane podczas szkoleń i ćwiczeń.
2. Stanowi podstawowy dokument wymagany przez firmy ubezpieczeniowe podczas ubezpieczania dużych obiektów od zagrożeń pożarowych. Prawidłowo wykonane opracowanie może stanowić podstawę negocjacji kosztów wykupu polisy jak również stanowi ważny element przy ubieganiu się o wypłatę odszkodowania.
3. Informuje użytkowników o stanie bezpieczeństwa obiektu i przyległych terenów oraz pozwala spać spokojnie ze świadomością spełnienia wymaganych prawem obowiązków.
4. Redukuje ryzyko powstania pożaru zwiększając tym samym bezpieczeństwo użytkowników obiektu.

Do zapoznania się z treścią instrukcji bezpieczeństwa pożarowego zobligowani są wszyscy pracownicy, bez względu na to, jakie zajmują stanowisko, a w niektórych obiektach, jeśli określają to odrębne przepisy, każda osoba wchodząca na teren obiektu.
Osoba po zapoznaniu się z Instrukcją Bezpieczeństwa Pożarowego potwierdza ten fakt podpisując stosowne oświadczenie, którego wzór powinien znajdować się w instrukcji. Ponieważ mamy RODO najlepiej, jeśli takie oświadczenia będą zebrane i przechowywane w kadrach lub w folderze z dokumentami związanymi z ochroną przeciwpożarową.

Co zawiera instrukcja bezpieczeństwa pożarowego?

Instrukcja składa się z:

1. Części opisowej
2. Części graficznej
3. Załączników

Informacje co musi zawierać instrukcja bezpieczeństwa pożarowego zawarte są w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów 
(Dz.U. z 2010 r. Nr 109 poz. 719 ze zm.):

§ 6 ust. 1. Właściciele, zarządcy lub użytkownicy obiektów bądź ich części stanowiących odrębne strefy pożarowe, przeznaczonych do wykonywania funkcji użyteczności publicznej, zamieszkania zbiorowego, produkcyjnych, magazynowych oraz inwentarskich, zapewniają i wdrażają instrukcję bezpieczeństwa pożarowego, zawierającą:
1) warunki ochrony przeciwpożarowej, wynikające z przeznaczenia, sposobu użytkowania, prowadzonego procesu technologicznego, magazynowania (składowania) i warunków technicznych obiektu, w tym zagrożenia wybuchem;
2) określenie wyposażenia w wymagane urządzenia przeciwpożarowe i gaśnice oraz sposoby poddawania ich przeglądom technicznym i czynnościom konserwacyjnym;
3) sposoby postępowania na wypadek pożaru i innego zagrożenia;
4) sposoby zabezpieczenia prac niebezpiecznych pod względem pożarowym, jeżeli takie prace są przewidywane;
5) warunki i organizację ewakuacji ludzi oraz praktyczne sposoby ich sprawdzania;
6) sposoby zapoznania użytkowników obiektu, w tym zatrudnionych pracowników, z przepisami przeciwpożarowymi oraz treścią przedmiotowej instrukcji;
7) zadania i obowiązki w zakresie ochrony przeciwpożarowej dla osób będących ich stałymi użytkownikami;
8) plany obiektów, obejmujące także ich usytuowanie, oraz terenu przyległego, z uwzględnieniem graficznych danych dotyczących w szczególności:
a) powierzchni, wysokości i liczby kondygnacji budynku,
b) odległości od obiektów sąsiadujących,
c) parametrów pożarowych występujących substancji palnych,
d) występującej gęstości obciążenia ogniowego w strefie pożarowej lub w strefach pożarowych,
e) kategorii zagrożenia ludzi, przewidywanej liczby osób na każdej kondygnacji i w poszczególnych pomieszczeniach,
f) lokalizacji pomieszczeń i przestrzeni zewnętrznych zaklasyfikowanych jako strefy zagrożenia wybuchem,
g) podziału obiektu na strefy pożarowe,
h) warunków ewakuacji, ze wskazaniem kierunków i wyjść ewakuacyjnych,
i) miejsc usytuowania urządzeń przeciwpożarowych i gaśnic, kurków głównych instalacji gazowej, materiałów niebezpiecznych pożarowo oraz miejsc usytuowania elementów sterujących urządzeniami przeciwpożarowymi,
j) wskazania dojść do dźwigów dla ekip ratowniczych,
k) hydrantów zewnętrznych oraz innych źródeł wody do celów przeciwpożarowych,
l) dróg pożarowych i innych dróg dojazdowych, z zaznaczeniem wjazdów na teren ogrodzony;
9) wskazanie osób lub podmiotów opracowujących instrukcję.

Wiele osób i firm, które zajmują się opracowaniem instrukcji bezpieczeństwa pożarowego nawet nie wie, że istnieją jeszcze inne przepisy, które narzucają jakie dodatkowe informacje muszą znaleźć się w IBP. Widać to po opisach na stronach internetowych różnych firm, że powołują się tylko na w/w zapis rozporządzenia. Skoro firmy nie mają pełnej wiedzy jakie informacje należy dodać do opracowanej IBP, to śmiało można stwierdzić, że instrukcja również będzie opracowana na sztukę, byle zarobić a reszta się nie liczy. Właśnie przez brak wiedzy z ochrony przeciwpożarowej instrukcje bezpieczeństwa pożarowego są opracowane z błędami merytorycznymi lub tworzone są na zasadzie kopiuj wklej z niepotrzebną wiedzą, ale za to są "grube" i obszernie opracowane.

Aby uzmysłowić Wam jak dużo wiedzy przeciwpożarowej brakuje osobom zajmującym się opracowaniem IBP przedstawię pozostałe przepisy, a co tam niech się uczą i jeśli już się biorą za tą robotę to niech to robią poprawnie.

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie wymagań w zakresie ochrony przeciwpożarowej, jakie mają spełniać obiekty budowlane lub ich części oraz inne miejsca przeznaczone do zbierania, magazynowania lub przetwarzania odpadów (Dz.U. z 2020 r. poz. 296)

§ 10 Dla stref pożarowych z odpadami stałymi określa się dopuszczalne ilości magazynowanych stałych odpadów palnych, z uwzględnieniem projektowanej gęstości obciążenia ogniowego. Obliczenia w tym zakresie przeprowadza się zgodnie z zasadami określonymi w Polskiej Normie dotyczącej obliczania gęstości obciążenia ogniowego i zawiera się w operacie przeciwpożarowym oraz w instrukcji bezpieczeństwa pożarowego, jeżeli jest ona wymagana.
§ 17 ust. 3. Ograniczenia maksymalnej wysokości magazynowania stałych odpadów palnych nie stosuje się w przypadku stref pożarowych chronionych przez stałe samoczynne urządzenia gaśnicze wodne lub pianowe. W takim przypadku wysokość ustalana jest indywidualnie z uwzględnieniem potrzeb w zakresie zapewnienia stabilności, o której mowa w ust. 2, oraz właściwego działania stałych samoczynnych urządzeń gaśniczych wodnych lub pianowych i jest uwzględniana w operacie przeciwpożarowym, a także w instrukcji bezpieczeństwa pożarowego, jeżeli taka instrukcja jest wymagana.
§ 40 ust. 2. Środki służące zapobieganiu pożarom wskutek samonagrzewania oraz sposób dokumentowania czynności z tym związanych określa się w instrukcji bezpieczeństwa pożarowego, a w przypadku gdy instrukcja ta nie jest wymagana - w instrukcji postępowania z odpadami, które mogą ulegać samonagrzewaniu.

Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w sprawie zabezpieczania zbiorów muzeum przed pożarem, kradzieżą i innym niebezpieczeństwem grożącym ich zniszczeniem lub utratą (Dz.U. z 2014 r. poz. 1240)

§ 6 Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego oprócz elementów, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 13 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz.U. z 2009 r. Nr 178, poz. 1380, z późn. zm.2), zawiera także wskazanie:
1) potencjalnych zagrożeń pożarowych;
2) dróg i kierunków ewakuacji zbiorów;
3) sposobu sprawdzania organizacji i warunków ewakuacji zbiorów;
4) technicznych środków umożliwiających ewakuację zbiorów;
5) miejsc przechowywania i eksponowania najcenniejszych zbiorów;
6) postępowania przy zabezpieczaniu najcenniejszych zbiorów;
7) procedur powiadamiania dyrektora i pracowników muzeum oraz osób tworzących zespoły, o których mowa w pkt 8, o powstaniu zagrożenia;
8) imion i nazwisk osób tworzących zespoły mające brać udział w ewakuacji zbiorów, a także zajmowanych przez te osoby stanowisk, z określeniem zakresu ich działania i odpowiedzialności.

Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w sprawie wymagań, jakim powinna odpowiadać ochrona przechowywanego i przewożonego zabytku wpisanego na Listę Skarbów Dziedzictwa (Dz.U. z 2018 r. poz. 1134)

§ 5 Dla strefy pożarowej obejmującej pomieszczenie, w którym przechowuje się zabytek, opracowuje się i wdraża instrukcję bezpieczeństwa pożarowego, która oprócz elementów zawartych w przepisach wydanych na podstawie art. 13 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz.U. z 2018 r. poz. 620) zawiera wskazanie:
1) potencjalnych zagrożeń pożarowych;
2) dróg i kierunków ewakuacji zabytku;
3) sposobu sprawdzania organizacji i warunków ewakuacji zabytku;
4) technicznych środków umożliwiających ewakuację zabytku;
5) miejsc przechowywania zabytku, z uwzględnieniem miejsca, w którym zabytek będzie przechowywany do czasu ustalenia zagrożenia, z uwzględnieniem miejsca powstania zagrożenia i jego rodzaju oraz niezbędnej ochrony zabytku w miejscach, w których będzie on przechowywany do czasu ustania zagrożenia;
6) postępowania przy zabezpieczeniu zabytku, w tym określenie procedur pakowania i przemieszczania zabytku;
7) osób wyznaczonych mających brać udział w ewakuacji zabytku, ze wskazaniem zakresu ich działania i odpowiedzialności;
8) procedur powiadamiania właściciela lub posiadacza zabytku oraz osób, o których mowa w ppkt 7, o powstaniu zagrożenia;
9) form współpracy w zakresie ewakuacji zabytku z zewnętrznymi służbami i instytucjami.

Dla jakich obiektów należy opracować instrukcję bezpieczeństwa pożarowego?

Z informacji zawartych w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. z 2010 r. Nr 109 poz. 719 ze zm.)

§ 6 ust. 8. Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego nie jest wymagana dla obiektów lub ich części, o których mowa w ust. 1, jeżeli nie występuje w nich strefa zagrożenia wybuchem, a ponadto:
1) kubatura brutto budynku lub jego części stanowiącej odrębną strefę pożarową nie przekracza 1 000 m³, z zastrzeżeniem pkt 2;
2) kubatura brutto budynku inwentarskiego nie przekracza 1 500 m³;
3) powierzchnia strefy pożarowej obiektu innego niż budynek nie przekracza 1 000 m².

Z w/w przepisu łatwo można wywnioskować, że IBP opracowujemy dla:
- obiektów lub ich części, w których występuje strefa zagrożenia wybuchem
- kubatura brutto budynku lub jego części stanowiącej odrębną strefę pożarową przekracza 1000 m³
- kubatura brutto budynku inwentarskiego przekracza 1500 m³
- powierzchnia strefy pożarowej obiektu innego niż budynek przekracza 1000 m²

Dodatkowo obowiązek wyposażenia w IBP ze względu na § 6 ust. 2. spoczywa na właścicielach obiektów i terenów objętych monitoringiem pożarowym, czyli posiadających urządzenia sygnalizacyjno-alarmowe, służące do samoczynnego wykrywania i przekazywania informacji o pożarze do Państwowej Straży Pożarnej (mowa o obiektach i terenach wymienionych w § 28 ust. 1. oraz tych wynikających z opracowanej ekspertyzy technicznej i postanowienia Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej). 

Wiele osób i firm, które zajmują się opracowaniem instrukcji bezpieczeństwa pożarowego nawet nie wie, że istnieją jeszcze inne przepisy, które narzucają opracowanie IBP. Widać to po opisach na stronach internetowych różnych firm, że powołują się tylko na w/w zapis rozporządzenia. Skoro firmy nie mają pełnej wiedzy dla jakich obiektów należy opracować IBP, to śmiało można stwierdzić, że instrukcja również będzie opracowana na sztukę, byle zarobić a reszta się nie liczy. Właśnie przez brak wiedzy z ochrony przeciwpożarowej instrukcje bezpieczeństwa pożarowego są opracowane z błędami merytorycznymi lub tworzone są na zasadzie kopiuj wklej z niepotrzebną wiedzą, ale za to są "grube" i obszernie opracowane.

Aby uzmysłowić Wam jak dużo wiedzy przeciwpożarowej brakuje osobom zajmującym się opracowaniem IBP przedstawię pozostałe przepisy, a co tam niech się uczą i jeśli już się biorą za tą robotę to niech to robią poprawnie.

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie wymagań w zakresie ochrony przeciwpożarowej, jakie mają spełniać obiekty budowlane lub ich części oraz inne miejsca przeznaczone do zbierania, magazynowania lub przetwarzania odpadów (Dz.U. z 2020 r. poz. 296)

§ 39 ust. 1. W obiektach budowlanych lub ich częściach oraz innych miejscach przeznaczonych do zbierania, magazynowania lub przetwarzania odpadów:
1) stosuje się instrukcję bezpieczeństwa pożarowego, o której mowa w przepisach dotyczących ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, jeżeli wynika to z tych przepisów oraz w przypadku gdy:
a) powierzchnia strefy pożarowej z odpadami stałymi, która znajduje się poza budynkiem, przekracza 1000 m²,
b) objętość ciekłych odpadów palnych jest większa niż 5 m³,
c) występuje strefa zagrożenia wybuchem;

Rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej w sprawie przygotowania lotnisk do sytuacji zagrożenia oraz lotniskowych służb ratowniczo-gaśniczych (Dz.U. z 2013 r. poz. 487)

§ 13 ust. 5. Punkt alarmowy jest wyposażony w sposób umożliwiający jego użytkowanie co najmniej w godzinach otwarcia lotniska oraz posiadać:
7) kopię PDSZ, instrukcji bezpieczeństwa pożarowego, regulaminu organizacyjnego lsr-g oraz procedur i instrukcji wewnętrznych;

Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w sprawie zabezpieczania zbiorów muzeum przed pożarem, kradzieżą i innym niebezpieczeństwem grożącym ich zniszczeniem lub utratą (Dz.U. z 2014 r. poz. 1240)

§ 3 Niedopuszczenie do sytuacji, w której zbiory mogą zostać utracone, uszkodzone lub zniszczone w wyniku pożaru, polega na:
2) opracowaniu i wdrożeniu instrukcji bezpieczeństwa pożarowego;

Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w sprawie wymagań, jakim powinna odpowiadać ochrona przechowywanego i przewożonego zabytku wpisanego na Listę Skarbów Dziedzictwa (Dz.U. z 2018 r. poz. 1134)

§ 5 Dla strefy pożarowej obejmującej pomieszczenie, w którym przechowuje się zabytek, opracowuje się i wdraża instrukcję bezpieczeństwa pożarowego ...

Rozporządzenie Ministra Energii w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących prowadzenia ruchu podziemnych zakładów górniczych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1118 ze zm.)

§ 469 W zakładzie górniczym:
2) opracowuje się:
b) instrukcję bezpieczeństwa pożarowego - dla obiektów znajdujących się na powierzchni zakładu górniczego, wykonaną w sposób zgodny z wymaganiami określonymi w przepisach wydanych na podstawie art. 13 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz.U. z 2017 r. poz. 736).

Rozporządzenie Ministra Energii w sprawie szczegółowych wymagań technicznych dla stacji gazu ziemnego (Dz.U. z 2019 r. poz. 1757)

§ 3 ust. 1. Stację gazu ziemnego eksploatuje się, uwzględniając:
5) ocenę zagrożenia wybuchem oraz instrukcję bezpieczeństwa pożarowego, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 13 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz.U. z 2019 r. poz. 1372, 1518 i 1593);

Jak często aktualizować instrukcję bezpieczeństwa pożarowego?

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. z 2010 r. Nr 109 poz. 719 ze zm.):

§ 6 ust. 7. Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego jest poddawana okresowej aktualizacji, co najmniej raz na 2 lata, a także po takich zmianach sposobu użytkowania obiektu lub procesu technologicznego, które wpływają na zmianę warunków ochrony przeciwpożarowej.

W ustawie z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tj. Dz.U. z 2020 r., poz. 1333 ze zm.) wyjaśniony został termin zmiany sposobu użytkowania obiektu.

Art. 71. 1. Przez zmianę sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego części rozumie się w szczególności:
1) (uchylony)
2) podjęcie bądź zaniechanie w obiekcie budowlanym lub jego części działalności zmieniającej warunki: bezpieczeństwa pożarowego, powodziowego, pracy, zdrowotne, higieniczno-sanitarne, ochrony środowiska bądź wielkość lub układ obciążeń;
3) podjęcie w obiekcie budowlanym lub jego części działalności zaliczanej do przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko w rozumieniu ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko.

Generalnie wielu właścicieli, zarządców lub użytkowników po wykonaniu instrukcji bezpieczeństwa pożarowego zapomina o aktualizacji co najmniej raz na 2 lata, ponieważ uznają, że jak nic się u nich nie zmienia w budynku, to po co ją aktualizować.

Nic bardziej mylnego. Przede wszystkim jest to prawny obowiązek właściciela, zarządcy lub użytkownika obiektu, aby zapewnić pełną ochronę przeciwpożarową. W przypadku braku takiej instrukcji lub braku jej aktualizacji to faktycznie władający budynkiem, obiektem budowlanym lub terenem ponosi pełną odpowiedzialność karną w przypadku zagrożenia życia lub zdrowia użytkowników obiektu.
Jeśli dojdzie do pożaru i ktoś ucierpi w tym pożarze, to brak aktualnej instrukcji bezpieczeństwa pożarowego powoduje, że użytkownik obiektu prawdopodobnie nie był przeszkolony z aktualnych przepisów przeciwpożarowych, nie został zapoznany z możliwościami ewakuacji z budynku, nie był przeszkolony z używania sprzętu przeciwpożarowego, a to wszystko działa na niekorzyść właściciela obiektu w razie rozprawy sądowej lub postępowania prokuratorskiego.

Osoba, która będzie aktualizować IBP ma za zadanie sprawdzić wszystkie protokoły instalacji użytkowych i urządzeń przeciwpożarowych, czy właściciel, zarządca lub użytkownik wykonuje badania w prawidłowych czasookresach, sprawdzi czy drogi ewakuacyjne nie są zawężone różnymi przedmiotami co często ma miejsce, czy są prawidłowo oznakowane, ponieważ zdarza się, że znaki znikają ze ścian, szczególnie w szkołach, wszystkie te informacje pozwalają jednoznacznie stwierdzić, że zadbano o bezpieczeństwo użytkowników obiektu.

Kto może opracować instrukcję bezpieczeństwa pożarowego?

Za zapewnienie i wdrożenie instrukcji bezpieczeństwa pożarowego (IBP), zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, odpowiadają właściciele, zarządcy lub użytkownicy obiektów. A kto może opracować instrukcję bezpieczeństwa pożarowego?

Sporządzenie instrukcji bezpieczeństwa pożarowego należy do czynności z zakresu ochrony przeciwpożarowej.
Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (tj. Dz.U. z 2020 r. poz. 961 ze zm.) reguluje kto może takie czynności wykonywać.

Art. 4 ust. 2. Czynności z zakresu ochrony przeciwpożarowej mogą wykonywać osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje.
2a. Osoby wykonujące czynności z zakresu ochrony przeciwpożarowej, w tym czynności, o których mowa w ust. 1, polegające na zapobieganiu powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożaru, niezatrudnione w jednostkach ochrony przeciwpożarowej, o których mowa w art. 15 pkt 1a-5 i 8, są obowiązane posiadać tytuł zawodowy inżynier pożarnictwa albo tytuł zawodowy inżynier i dyplom ukończenia studiów w Szkole Głównej Służby Pożarniczej w zakresie inżynierii bezpieczeństwa w specjalności inżynieria bezpieczeństwa pożarowego wydany do dnia 30 września 2019 r. lub studiów na kierunku inżynieria bezpieczeństwa w zakresie bezpieczeństwa pożarowego wydany po dniu 30 września 2019 r.
2b. Osoby niezatrudnione w jednostkach ochrony przeciwpożarowej, o których mowa w art. 15 pkt 1a-5 i 8, wykonujące czynności wyłącznie w zakresie wynikającym z ust. 1, powinny posiadać co najmniej wykształcenie średnie lub średnie branżowe i uprawnienia inspektora ochrony przeciwpożarowej lub kwalifikacje do wykonywania zawodu technik pożarnictwa.

Warto również zaznaczyć, że poza kwalifikacjami formalnymi wynikającymi z w/w ustawy, do kompleksowego opracowania instrukcji bezpieczeństwa pożarowego przydatna jest także dobra znajomość obsługi programu graficznego, niezbędnego do opracowania planu obiektów oraz terenu przyległego.

Inżynier pożarnictwa

Kształcenie inżynierów pożarnictwa realizuje Akademia Pożarnicza.

Technik pożarnictwa

Kształcenie techników pożarnictwa realizowane jest w Centralnej Szkole Państwowej Straży Pożarnej w Częstochowie oraz Szkołach Aspirantów Państwowej Straży Pożarnej w Krakowie i Poznaniu. Kształcenie odbywa się zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 31 marca 2017 r. w sprawie podstaw programowych kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego oraz dodatkowych umiejętności zawodowych w zakresie wybranych zawodów szkolnictwa branżowego (Dz.U. z 2019 r. poz. 991). Zgodnie z art. 8, ust. 13 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - "Szkoły kształcące w zawodzie technik pożarnictwa może zakładać i prowadzić wyłącznie minister właściwy do spraw wewnętrznych" (tj. Dz.U. z 2020 r., poz. 910 ze zm.).

Inspektor ochrony przeciwpożarowej

Szkolenie realizuje 17 ośrodków szkolenia w komendach wojewódzkich Państwowej Straży Pożarnej, 1 Szkoła Podoficerska Państwowej Straży Pożarnej w Bydgoszczy, 3 szkoły aspirantów Państwowej Straży Pożarnej w Krakowie, Częstochowie i Poznaniu, 1 Szkoła Główna Służby Pożarniczej w Warszawie.

Zdobywanie uprawnień inspektora ochrony przeciwpożarowej reguluje już wspomniana ustawa o ochronie przeciwpożarowej oraz rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 13 listopada 2015 r. w sprawie szkoleń inspektorów ochrony przeciwpożarowej (Dz.U. z 2015 r., poz. 1964 ze zm.)
Art. 4a. 1. Uprawnienia inspektora ochrony przeciwpożarowej nabywa na okres 5 lat osoba, która ukończyła:
1) szkolenie inspektorów ochrony przeciwpożarowej albo
2) szkolenie aktualizujące inspektorów ochrony przeciwpożarowej – zwane dalej „szkoleniami”.
2. Ukończenie szkoleń stwierdzają odpowiednio zaświadczenie o ukończeniu szkolenia inspektorów ochrony przeciwpożarowej albo zaświadczenie o ukończeniu szkolenia aktualizującego inspektorów ochrony przeciwpożarowej.
3. Okres 5 lat, na który nabywa się uprawnienia inspektora ochrony przeciwpożarowej, liczy się od dnia wystawienia zaświadczenia o ukończeniu szkolenia.
4. Szkolenie aktualizujące inspektorów ochrony przeciwpożarowej należy ukończyć w okresie ważności nabytych uprawnień inspektora ochrony przeciwpożarowej.
5. Szkolenia prowadzą szkoły Państwowej Straży Pożarnej, ośrodki szkolenia Państwowej Straży Pożarnej oraz instytuty badawcze Państwowej Straży Pożarnej.

Zgodnie z w/w ustawą o ochronie przeciwpożarowej Art. 4a. ust. 12 Minister do spraw wewnętrznych określił w drodze rozporządzenia:
1) zakresy szkolenia inspektorów ochrony przeciwpożarowej i szkolenia aktualizującego inspektorów ochrony przeciwpożarowej,
2) elementy programów szkolenia inspektorów ochrony przeciwpożarowej i szkolenia aktualizującego inspektorów ochrony przeciwpożarowej,
3) wzór:
a) zaświadczenia o ukończeniu szkolenia inspektorów ochrony przeciwpożarowej,
b) zaświadczenia o ukończeniu szkolenia aktualizującego inspektorów ochrony przeciwpożarowej,
4) sposób i tryb wnoszenia opłaty za szkolenie – kierując się rodzajem zadań przewidzianych dla osób wykonujących czynności z zakresu ochrony przeciwpożarowej, o których mowa w art. 4 ust. 1, potrzebą zachowania standardów merytorycznych i dydaktycznych szkoleń oraz zapewnienia jednolitości programów szkoleń w zakresie ochrony przeciwpożarowej oraz wydawanych zaświadczeń, a także sprawności organizacji rekrutacji na szkolenia.

Wykaz jednostek realizujących szkolenia dla inspektorów ochrony przeciwpożarowej i szkolenia aktualizujące znajduje się na stronie Komendy Głównej www.gov.pl/web/kgpsp/dla-inspektorow-ochrony-przeciwpozarowej.

Gdzie przechowywać instrukcję bezpieczeństwa pożarowego?

Informacje gdzie przechowywać instrukcję bezpieczeństwa pożarowego zawarte są w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. z 2010 r. Nr 109 poz. 719 ze zm.):

§ 6 ust. 9. Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego powinna się znajdować w miejscach dostępnych dla ekip ratowniczych.

Realizacja tych obowiązków jest w gestii podmiotów zapewniających opracowanie i wdrożenie IBP.
W naszym kraju przyjęło się, że instrukcje przechowywane są w czerwonej skrzynce z napisem "Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego". Niektóre z nich są zamykane na zamek, który można otworzyć zbijając szybkę, za którą znajduje się klucz do szafki. Część z nich nie ma zamka tylko zatrzask.
Za granicą można spotkać również inne rozwiązania, które u nas się jeszcze nie przyjęły, mianowicie, torba materiałowa na dokumenty czy inne przytwierdzane do ściany bez żadnych zamknięć. W końcu dostęp do takiej instrukcji musi być jak najszybszy. Zamykanie szafki na klucz, do którego każdy ma dostęp wydłuża ten czas. Pamiętajmy, że w instrukcji bezpieczeństwa pożarowego nie ma tajnych informacji, do których nikt nie może mieć dostępu. Ale zdaję sobie sprawę, że w naszym kraju, jeśli nie zamkniemy na klucz to ukradną.
Oczywiście jeśli w zakładzie znajduje się całodobowa portiernia lub ochrona, to będzie to najlepsze miejsce do jej przechowywania. Natomiast jeśli takich stanowisk nie ma instrukcję należy przechowywać w miejscach zapewniających do nich łatwy i szybki dostęp (miejsce widoczne dla strażaków o każdej porze dnia i nocy), a jednocześnie ograniczających możliwość ingerencji osobom nieuprawnionym.

Ceny takich skrzynek zależą od producenta i wynoszą średnio od 90-150 zł.
Jeśli nie wiesz gdzie w twoim obiekcie zamontować skrzynkę z IBP, nasi specjaliści wyznaczą odpowiednie miejsce.

Kiedy należy przekazać instrukcję bezpieczeństwa pożarowego do Państwowej Straży Pożarnej?

Z informacji zawartych w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. z 2010 r. Nr 109 poz. 719 ze zm.) wynika, że:

§ 6 ust. 2. Warunki ochrony przeciwpożarowej, o których mowa w ust. 1 pkt 1, oraz plany, o których mowa w ust. 1 pkt 8, w stosunku do obiektów i terenów wymienionych w § 28 ust. 1, są przekazywane do właściwego miejscowo komendanta powiatowego (miejskiego) Państwowej Straży Pożarnej w celu ich wykorzystania na potrzeby planowania, organizacji i prowadzenia działań ratowniczych.
3. Sposób przechowywania dokumentów, o których mowa w ust. 2, powinien zapewnić możliwość ich natychmiastowego wykorzystania na potrzeby prowadzenia działań ratowniczych.
4. Komendant powiatowy (miejski) Państwowej Straży Pożarnej może zwolnić właściciela, zarządcę lub użytkownika obiektu z przekazania dokumentów, o których mowa w ust. 2, jeżeli nie spowoduje to niespełnienia wymagań, o których mowa w ust. 3, oraz żądać ich uzupełnienia w uzasadnionych przypadkach.
5. Dokumenty, o których mowa w ust. 2, mogą być przekazywane w formie elektronicznej.

Z powyższych informacji możemy wyczytać, że nie trzeba wysyłać całej instrukcji do Państwowej Straży Pożarnej, najważniejsze są warunki ochrony przeciwpożarowej, wynikające z przeznaczenia, sposobu użytkowania, prowadzonego procesu technologicznego, magazynowania (składowania) i warunków technicznych obiektu, w tym zagrożenia wybuchem oraz plany obiektów, obejmujące także ich usytuowanie, oraz terenu przyległego, z uwzględnieniem graficznych danych zawierających dane zawarte w rozporządzeniu.
Niemniej jednak instrukcje bezpieczeństwa pożarowego są różnie opracowywane, nie ma jednego wzoru, i część osób wpisuje informacje, które powinny znaleźć się w warunkach ochrony przeciwpożarowej, w innym dziale lub rozdziale. Stąd najlepszym rozwiązaniem jest przesłać całą instrukcję do Państwowej Straży Pożarnej.

Jeśli chodzi o obiekty, dla których obligatoryjne jest przekazanie instrukcji bezpieczeństwa pożarowego, to należą do nich obiekty, które wysyłają sygnał z monitoringu systemu sygnalizacji pożaru do Państwowej Straży Pożarnej.

Reguluje to ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (tj. Dz.U. z 2020 r., poz. 961 ze zm.)
Art. 5. Właściciel, zarządca lub użytkownik budynku, obiektu budowlanego lub terenu, objętych obligatoryjnym stosowaniem systemów sygnalizacji pożarowej wyposażonych w urządzenia sygnalizacyjno-alarmowe, w przypadku gdy w tym budynku, obiekcie budowlanym lub na terenie nie działa jego własna jednostka ratownicza, jest obowiązany połączyć te urządzenia z obiektem komendy Państwowej Straży Pożarnej lub obiektem, wskazanym przez właściwego miejscowo komendanta powiatowego (miejskiego) Państwowej Straży Pożarnej.

Zgodnie z § 28 ust. 1. w/w rozporządzenia stosowanie systemu sygnalizacji pożarowej, obejmującego urządzenia sygnalizacyjno-alarmowe, służące do samoczynnego wykrywania i przekazywania informacji o pożarze, a także urządzenia odbiorcze alarmów pożarowych i urządzenia odbiorcze sygnałów uszkodzeniowych, jest wymagane w:
1) budynkach handlowych lub wystawowych:
a) jednokondygnacyjnych o powierzchni strefy pożarowej powyżej 5 000 m²,
b) wielokondygnacyjnych o powierzchni strefy pożarowej powyżej 2 500 m²;
2) teatrach o liczbie miejsc powyżej 300;
3) kinach o liczbie miejsc powyżej 600;
4) budynkach o liczbie miejsc służących celom gastronomicznym powyżej 300;
5) salach widowiskowych i sportowych o liczbie miejsc powyżej 1 500;
6) szpitalach, z wyjątkiem psychiatrycznych, oraz w sanatoriach - o liczbie łóżek powyżej 200 w budynku;
7) szpitalach psychiatrycznych o liczbie łóżek powyżej 100 w budynku;
8) domach pomocy społecznej i ośrodkach rehabilitacji dla osób niepełnosprawnych o liczbie łóżek powyżej 100 w budynku;
9) zakładach pracy zatrudniających powyżej 100 osób niepełnosprawnych w budynku;
10) budynkach użyteczności publicznej wysokich i wysokościowych;
11) budynkach zamieszkania zbiorowego, w których przewidywany okres pobytu tych samych osób przekracza trzy doby, o liczbie miejsc noclegowych powyżej 200;
12) budynkach zamieszkania zbiorowego niewymienionych w pkt 11, o liczbie miejsc noclegowych powyżej 50;
13) archiwach wyznaczonych przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych;
14) muzeach oraz zabytkach budowlanych, wyznaczonych przez Generalnego Konserwatora Zabytków w uzgodnieniu z Komendantem Głównym Państwowej Straży Pożarnej;
15) ośrodkach elektronicznego przetwarzania danych o zasięgu krajowym, wojewódzkim i w urzędach obsługujących organy administracji rządowej;
16) centralach telefonicznych o pojemności powyżej 10 000 numerów i centralach telefonicznych tranzytowych o pojemności 5 000-10 000 numerów, o znaczeniu miejscowym lub regionalnym;
17) garażach podziemnych, w których strefa pożarowa przekracza 1 500 m² lub obejmujących więcej niż jedną kondygnację podziemną;
18) stacjach metra i stacjach kolei podziemnych;
19) dworcach i portach, przeznaczonych do jednoczesnego przebywania powyżej 500 osób;
20) bankach, w których strefa pożarowa zawierająca salę operacyjną ma powierzchnię przekraczającą 500 m²;
21) bibliotekach, których zbiory w całości lub w części tworzą narodowy zasób biblioteczny.

Kolejną możliwością jest Art. 6a w/w ustawy, który mówi o rozwiązaniach zamiennych w stosunku do wymagań ochrony przeciwpożarowej. Komendant Państwowej Straży Pożarnej analizując ekspertyzę techniczną może zezwolić na rozwiązania zamienne na przykład pod warunkiem wysyłania sygnału z monitoringu systemu sygnalizacji pożaru danego obiektu do Państwowej Straży Pożarnej. Wtedy również przekazujemy IBP.

Pozostałe obiekty, które posiadają system sygnalizacji pożaru, a nie są podpięte do monitoringu PSP, nie są zobligowane do przekazywania instrukcji bezpieczeństwa pożarowego.