Ekspertyza techniczna

Czym jest ekspertyza techniczna z zakresu ochrony przeciwpożarowej?

Ekspertyza techniczna PPOŻ to opracowanie, które porządkuje stan istniejący obiektu, wskazuje wymagania przepisów, opisuje niezgodności i pokazuje, w jaki sposób można zapewnić wymagany poziom bezpieczeństwa pożarowego.

Najczęściej przygotowuje się ją wtedy, gdy standardowe spełnienie wymagań techniczno-budowlanych lub przeciwpożarowych jest niemożliwe, bardzo utrudnione albo wymaga rozwiązań innych niż literalnie wskazane w przepisach. Ekspertyza nie jest więc zwykłym opisem budynku. To dokument techniczny, który musi logicznie połączyć problem, analizę, proponowane środki bezpieczeństwa oraz wnioski.

W praktyce ekspertyza może dotyczyć całego budynku, wybranej strefy pożarowej, części objętej przebudową, zmiany sposobu użytkowania albo konkretnego wymagania, którego nie da się spełnić wprost. Jej zakres powinien odpowiadać realnemu problemowi, a nie być uniwersalnym szablonem.

Kiedy ekspertyza techniczna jest potrzebna?

Ekspertyza pojawia się najczęściej przy obiektach istniejących, przebudowach, rozbudowach, nadbudowach, zmianach sposobu użytkowania oraz przy dostosowywaniu budynku do wymagań ochrony przeciwpożarowej. Może być potrzebna także wtedy, gdy organ PSP wskazał nieprawidłowości albo gdy w obiekcie występują warunki mogące kwalifikować budynek jako zagrażający życiu ludzi.

Typowe sytuacje, w których warto rozważyć ekspertyzę:

• zbyt krótkie dojścia lub przejścia ewakuacyjne,
• brak możliwości wykonania wymaganej drogi pożarowej,
• problemy z przeciwpożarowym zaopatrzeniem w wodę,
• niewłaściwe oddzielenia przeciwpożarowe lub podział na strefy pożarowe,
• ograniczenia konstrukcyjne, konserwatorskie albo lokalowe uniemożliwiające typowe rozwiązanie,
• konieczność uzgodnienia rozwiązań zamiennych z komendantem wojewódzkim PSP.

Rozwiązania zamienne, zastępcze i dostosowawcze

W języku codziennym często mówi się po prostu o rozwiązaniach zamiennych, ale w dokumentacji warto rozróżnić, czego dotyczy odstępstwo. Inny tryb może dotyczyć wymagań techniczno-budowlanych, a inny wymagań wynikających z przepisów przeciwpożarowych.

Cel jest wspólny: wykazać, że proponowany sposób postępowania nie obniży bezpieczeństwa pożarowego, a w szczególności zapewni bezpieczeństwo ludzi, możliwość ewakuacji lub ratowania w inny sposób oraz warunki działania ekip ratowniczych.

Ważne jest też to, że rozwiązaniem zamiennym nie powinno być coś, co i tak jest obowiązkowo wymagane dla danego obiektu. Jeżeli przepisy wymagają określonego urządzenia lub zabezpieczenia, nie można go swobodnie potraktować jako rekompensaty za inną niezgodność, chyba że analiza techniczna jednoznacznie wykaże sens i skuteczność przyjętej koncepcji.

Wyróżniamy następujące główne formy uzgadniania rozwiązań zamiennych w trybie:

• § 2 ust. 2 i ust. 3a rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie;
• § 1 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów;
• § 8 ust. 3 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych;
• § 13 ust. 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych;
• § 3 ust. 4 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 21 listopada 2005 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać bazy i stacje paliw płynnych, rurociągi przesyłowe dalekosiężne służące do transportu ropy naftowej i produktów naftowych i ich usytuowanie;
• § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 13 października 2015 r. w sprawie wymagań lokalowych i sanitarnych, jakie musi spełniać lokal, w którym ma być prowadzona placówka wsparcia dziennego;
• § 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19 lutego 2020 r. w sprawie wymagań w zakresie ochrony przeciwpożarowej, jakie mają spełniać obiekty budowlane lub ich części oraz miejsca przeznaczone do zbierania, magazynowania lub przetwarzania odpadów;
• § 2a rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 7 października 1997 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle rolnicze i ich usytuowanie.

Dla kogo jest ekspertyza i kto składa wniosek?

Ekspertyza jest przygotowywana przede wszystkim dla właścicieli, inwestorów, zarządców, użytkowników obiektów, projektantów oraz podmiotów prowadzących sprawy formalne związane z przebudową, odbiorem, kontrolą lub zmianą sposobu użytkowania.

Jeżeli sprawa wymaga uzgodnienia z komendantem wojewódzkim PSP, z wnioskiem występuje co do zasady podmiot, który ma prawo do dysponowania obiektem lub terenem. Może to być właściciel, inwestor, zarządca albo użytkownik, jeżeli wynika to z właściwego tytułu prawnego. W praktyce wniosek może złożyć również pełnomocnik, ale wtedy trzeba dołączyć pełnomocnictwo i wymagane potwierdzenia.

Do wniosku zwykle trzeba przygotować dokumenty pokazujące tytuł prawny lub prawo do dysponowania obiektem, np. dokument własności, wypis z księgi wieczystej, wypis z ewidencji gruntów i budynków, dokumenty rejestrowe albo umowy dotyczące korzystania z elementów istotnych dla ochrony przeciwpożarowej, takich jak droga pożarowa lub zbiornik wody.

Kto może opracować ekspertyzę techniczną PPOŻ?

Autorzy ekspertyzy zależą od trybu sprawy. W części przypadków wystarczający jest rzeczoznawca do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych, a w sprawach dotyczących wymagań techniczno-budowlanych konieczny może być udział rzeczoznawcy budowlanego. Dokument powinien być podpisany przez właściwe osoby, także w części graficznej.

Ekspertyza powinna być opracowana na podstawie aktualnych przepisów, rzeczywistego stanu obiektu i wiedzy technicznej. Nie wystarczy wskazać, że jakieś wymaganie jest trudne do spełnienia. Autor musi pokazać, dlaczego proponowana koncepcja bezpieczeństwa jest adekwatna do zagrożeń i jak kompensuje wskazane niezgodności.

W przypadku dokumentu składanego elektronicznie istotne jest prawidłowe podpisanie pliku. W przypadku wersji papierowej nie powinno się zastępować podpisów skanami ani składać kopii zamiast właściwego opracowania, jeżeli procedura wymaga oryginałów.

Co powinna zawierać ekspertyza?

Zakres ekspertyzy powinien wynikać z konkretnej sprawy, ale najczęściej opracowanie składa się z części opisowej, graficznej oraz analityczno-ocennej.

Część opisowa

Opisuje stan istniejący i docelowy, funkcję obiektu, sposób użytkowania, wysokość, powierzchnię, strefy pożarowe, kategorię zagrożenia ludzi, warunki ewakuacji, urządzenia przeciwpożarowe, zaopatrzenie wodne, drogi pożarowe oraz inne elementy istotne dla analizowanego problemu.

Część graficzna

Powinna pokazywać obiekt w sposób czytelny: rzuty kondygnacji, przekroje, plan zagospodarowania terenu oraz inne rysunki potrzebne do oceny sprawy. Na rysunkach trzeba jednoznacznie wskazać przedmiot niezgodności, parametry i rozwiązania docelowe.

Część analityczno-ocenna

To najważniejszy fragment. Powinien uzasadniać przyjęte rozwiązania i pokazywać, że proponowana koncepcja zapewnia akceptowalny poziom bezpieczeństwa. W uzasadnionych przypadkach konieczne mogą być obliczenia, symulacje, scenariusz pożarowy albo narzędzia inżynierii bezpieczeństwa pożarowego.

Forma opracowania

Ekspertyza powinna mieć datę opracowania, spójną część opisową i graficzną oraz podpisy właściwych autorów. W części graficznej podpisy powinny znaleźć się na każdym rysunku. W postępowaniu papierowym najczęściej przygotowuje się trzy egzemplarze ekspertyzy technicznej, a dodatkowo warto mieć wersję elektroniczną w PDF.

Nie powinno się składać opracowania z wklejonymi skanami podpisów lub pieczęci ani kopii, jeżeli procedura wymaga oryginalnych egzemplarzy. Zakres analizy powinien obejmować co najmniej obszar, w którym występuje oceniana niezgodność, a w praktyce często cały fragment obiektu istotny dla bezpieczeństwa pożarowego, np. daną strefę pożarową.

Jak wygląda uzgodnienie z Państwową Strażą Pożarną?

W sprawach rozwiązań zamiennych ekspertyza lub wniosek o odstępstwo jest załącznikiem do wniosku kierowanego do właściwego komendanta wojewódzkiego PSP. Wniosek powinien jasno wskazywać, czego strona żąda, w jakim trybie prawnym składa sprawę i musi być zgodny z treścią ekspertyzy.

Dokumentacja może być składana papierowo lub elektronicznie, zależnie od procedury danej komendy. Organ sprawdza kompletność dokumentów, może wezwać do uzupełnienia braków, może zwrócić się o uwagi do właściwej komendy powiatowej lub miejskiej PSP, a w uzasadnionych przypadkach może przeprowadzić oględziny obiektu.

Postępowanie może zakończyć się zgodą na zastosowanie rozwiązań zamiennych, zgodą pod warunkiem spełnienia dodatkowych wymagań albo odmową. Trzeba też pamiętać, że postanowienie PSP nie zastępuje projektu budowlanego, projektu urządzeń przeciwpożarowych, pozwolenia ani innych wymaganych decyzji.

Co dzieje się po złożeniu?

Przy dokumentacji papierowej egzemplarze mogą zostać przekazane do właściwej komendy powiatowej lub miejskiej PSP oraz zwrócone stronie razem z rozstrzygnięciem. W przypadku pozytywnego rozpatrzenia sprawy dokumenty bywają pieczętowane na każdej stronie, dlatego ważne jest, aby od początku złożyć kompletne, czytelne i podpisane opracowanie.

Jeżeli po wydaniu postanowienia konieczna jest zmiana ekspertyzy, najlepiej przygotować pełną, ujednoliconą wersję dokumentu z naniesionymi zmianami. Dosyłanie pojedynczych kartek lub samych rysunków może utrudnić ocenę i wydłużyć sprawę.

Co przygotować przed zleceniem ekspertyzy?

Im lepiej przygotowane materiały wejściowe, tym szybciej można ocenić problem i dobrać właściwy tryb działania. Na początku warto zebrać:

• aktualne rzuty, przekroje i plan zagospodarowania terenu,
• opis funkcji obiektu, liczby kondygnacji, powierzchni i sposobu użytkowania,
• informację, czy planowana jest przebudowa, rozbudowa, zmiana sposobu użytkowania albo legalizacja stanu istniejącego,
• decyzje, protokoły, pisma z PSP, uwagi z kontroli lub wcześniejsze postanowienia,
• informacje o urządzeniach przeciwpożarowych, drogach pożarowych, zaopatrzeniu wodnym i warunkach ewakuacji,
• dokumenty potwierdzające tytuł prawny lub prawo do dysponowania obiektem, jeśli sprawa będzie kierowana do organu.

Zakres ekspertyzy i tryb uzgodnienia zawsze zależą od konkretnego obiektu, rodzaju niezgodności oraz celu, do którego dokument ma zostać użyty.